ਫੋਨੀਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾਪਨ ਸੀ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੋਨੀਸ਼ੀਆ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਚਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚੋਲਪੁਣੇ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਵੈਨੀਸ਼ੀਆ ਧਨਵਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਯੂਨਾਨੀ, ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗਮ-ਸਥਾਨ ਵੀ ਸੀ। ਚਿੱਤ੍ਰ-ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਸਰਲ ਕਰ ਕੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਫੋਨੀਸ਼ੀਆ ਦੀ ਵਾਪਾਰਕ ਲੋੜ ਸੀ। ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਾਪਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਲਾਹੇਵੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਗਏ। ਯੂਨਾਨ ਨੇ ਉਹ ਅੱਖਰ ਅਪਣਾ ਲਏ ਅਤੇ ਯੌਰਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਕਸੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ ਫਿਨਕੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਸੋਧਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਭਾਰਤਿਆਇਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਹੈ।"

"ਤਾ ਜੀ, ਤੁਸਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਫੋਨੀਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਦੇਣ ਲਈ ਦਿਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ही वुड मो।"

"ਏਸੇ ਪਾਸੇ ਆਉਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ। ਫੋਨੀਸ਼ੀਆ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਅੱਡਾ ਸੀ। ਵਪਾਰੀ ਵਿਚੋਲੇ ਅਮੀਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਵੀ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਦਾਰਥਕ ਅਮੀਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਮੀਰੀ ਵੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕੁ ਸਾਲ ਪੂਰਬ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲਾ ਤਰ ਰੋਮ ਸਾਗਰ (ਮੈਡੀਟ੍ਰੇਨੀਅਨ ਸਾਗਰ) ਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਪਟਸ ਮੈਗਨਾ ਅਤੇ ਕਾਰਬਿਜ ਵਰਗੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਲਿਪਟਸ ਮੈਗਨਾ ਅਜੋਕੇ ਲਿਬੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਹੇ ਅਤੇ ਕਾਰਬਿਜ ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤੱਟ ਉੱਤੇ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਸਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਿਪਟਸ ਮੈਗਨਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਨਾਗਰਿਕ, ਸੈਪਟੀਮੀਅਸ ਸਿਵੀਰਸ, ਈਸਵੀ ਸੰਮਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੋਮ ਦਾ ਬਹਿਨਸ਼ਾਹ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰਾਂ ਤੋਂ ਫੋਨੀਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਾਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਰੋਮ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਾਪਾਰਕ ਸੰਬੰਧ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਆਦਿਕ ਸਭ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤਕ ਫੋਨੀਸ਼ੀਅਨ ਲਿਪੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਫੈਲਾਇਆ। ਪੂਰਵ ਵੇਦਿਕ ਧਰਮ ਵਿਚਲੀ ਭਾਰਤੀ ਪਰਕਿਰਤੀ ਪੂਜਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ਬੁੱਧ ਮਤ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਯੋਰਪ ਤਕ ਪੁੱਜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।"

"ਵੀਰ ਜੀ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਗੁਸਤਾਖ਼ੀ ਨਾ ਮੰਨੋ ਅਤੇ ਜੇ ਮੰਨ ਕੇ ਮੁਆਫ ਕਰ ਸਕੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹੁਣ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਫਲਸਫੇ ਦੇ ਉਤਪਨ ਹੋਣ ਲਈ ਯੋਗ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਫੋਨੀਸ਼ੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਗਰ-ਮੰਥਨ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਸਮੁੰਦਰ-ਮੰਥਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਹੀ ਸੀ। ਸਮੁੰਦਰ ਪਰ ਕਰ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ, ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚੋਂ ਵਪਾਰਕ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਰਿਵਾਜਾਂ, ਰੁਝੇਵਿਆਂ, ਮਨ-ਪਰਚਾਵਿਆਂ ਸੁਹਜਾਂ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟਾਂ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣਾ, ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚੌਦਾਂ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਕ ਇਵੇਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਬੰਧ ਭਾਵੇਂ ਵਪਾਰਕ ਹੋਣ ਭਾਵੇਂ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਭਾਵੇਂ ਸੋਨਿਕ ਹੋਣ ਭਾਵੇਂ ਵਿੱਦਿਅਕ, ਹਰ