ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸਦਕਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਉਦੋਂ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਹ ਦੇ ਉੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਧਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਕੁਝ ਇੱਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕਠੋਰ ਵਲਗਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਸੁਤੰਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ"

"ਤੁਸਾਂ ਮੇਰੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਸੌਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਆਖੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕੁੱਟ ਨਾਂ ਦੇ ਇਕ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਆਰੰਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਯੌਰਪ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਪਹਾੜੀ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਚੌਥਾ ਕੁ ਹਿੱਸਾ ਪੱਧਰੀ ਧਰਤੀ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹਿੱਸੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰੋਮ ਸਾਗਰ ਵਿਚਲੇ ਚੌਦਾਂ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਾਪੂ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਕ੍ਰੀਟ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਰੋਮ ਸਾਗਰ ਵਿਚਲੇ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਰ ਦੇ ਪੱਖ, ਇਸ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹੈ। ਮਿਸਰ ਵਾਂਗ ਕੁੱਟ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤਕ ਮਿਸਰ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਸੀ। ਏਥੋਂ ਦੇ ਹਾਕਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲਰ ਦਾ ਉਹ ਮਜ਼ਹਬ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਉਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਗਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧੀ ਸੀ। ਏਥੋਂ ਦੇ ਰਾਜ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਮੁਰਦੇ ਦਬਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਐਨ ਮਿਸਰ ਵਰਗਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਮਿਸਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਸੀ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਬੀਲੋਨੀਆ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਧਰਮ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਧਰਮ ਜੀਵਨ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ। ਖ਼ੁਬਸੂਰਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀਆਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਦਾ ਰੋਗ ਨਹੀਂ। ਹੁੰਦਾ; ਪਰੰਤੂ; ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਚੰਗੇ-ਮਾੜੇ, ਘਟੀਆ-ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਉਹ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਛੂਟ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਲੱਭ ਲਏ ਸਨ। ਈਸਾ ਤੋਂ ਚਾਰ ਕੁ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਜਜ਼ੀਰੇ ਉੱਤੇ ਮਿਨੋਅਨ ਜਾਂ ਮਾਈਨੇਅਨ (Minoan) ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਪਜਾਏ ਆਰਟ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਮੂਨੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਦੋ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਕਾਇਮ ਰਹਿ ਕੇ ਇਹ ਸਭਿਅਤਾ ਮਰ ਮੁੱਕ ਗਈ। ਕਾਰਨ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਮਾਸੀਨੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਡੋਰੀਅਨ ਲੋਕਾ ਦਾ। ਇਹ ਡੋਰੀਅਨ ਕਿਧਰੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਸਪਾਰਟਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਕਈ ਯੂਨਾਨੀ ਬਸਤੀਆਂ ਵਸਾਈਆਂ ਸਨ।"

"ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਪਾਪਾ। ਹੁਣ ਕੁਝ ਖਾ ਪੀ ਲਈਏ। ਇਉਂ ਕੁਝ ਆਰਾਮ ਵੀ ਕਰ ਸਕਾਂਗੇ।"

ਚਾਹ ਬਣ ਕੇ ਆ ਗਈ। ਚਾਹ ਪੀਂਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤੇਰੇ ਜੀਜਾ ਜੀ ਵੀ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਲ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਆਡੀਓ ਟੱਪ ਕੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਚਾਹ ਦੀ ਪਿਆਲੀ ਫੜ ਕੇ ਟੇਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਕੜਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪਾ ਦੇ ਬੈਠਣ-ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਈਕ ਲਾਏ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ