بےنِآج ےاراں دیآں سهیآں
بےپرواهیآں بھاری۔
مَےںڈے رںگ هجاراں وےکھن
لںگھدِآں 'واج ن ماری۔
“کُس ن بیآبان وِچ اَےوےں"
کِسے کِها آ مَےنُوں :
“دھرت دے پَےںڈے مِلنگے تَےنُوں
آپنی اّپنی واری۔” (۱)
ندی دے پّتن کھُر کھُر جاںدے
در هجشراں نے کھولھے۔
دےس ماهی دا رِها ن ساڈا
راه سدیآں دے رولے۔
کُجھ ن پُّچھے کُجھ ن دّسے
هر کُای هويا بِگانا,
نجراں والا کِتے اجے وی
پںڈ املاں دی پھولے۔(۲)
لا-مکاں دے سینے وّجدے
کِسے گُناه دے هاسے۔
دھرت دے سبر نے پھےر بنااے
نوےں نوےلے پاسے۔
اُّگ پَےنگے رُّکھ پُرانے
پاںدھیآں نے جو مانے,
توڑ دےوو بےسک اسمانو
دھرت دے سارے کاسے۔ (۳)
مَےں جانا کِ ِاک دِن آ کے
کَول جگانا تَےنُوں۔
ساه اسوار نُوں دےکھن کھاتر
دھرت سدےںدی کَےنُوں ?
جاں مَےں کاپھر جاں مَےں مومن
ِاه تاں ماهی جانے,
وےد کتےب گرںتھاں ساهوےں
'واج پوےگی مَےنُوں۔ (۴)
آلم بھےد پھاس کر نِکلے
تّکن جّگ وِچ ساناں,
هوِا هَےران رهے جد تّکیآں
کھُوه 'تے اجب رکاناں۔
جِںداں جین جو سںگھنے رُّکھیں
تِنھاں نُوں سمےں توں دُوروں
چھُپیآں پریآں واںگ وےںهدیآں
جل تھل دیآں اُڈاناں۔ (۵)
لا-مکاں وّل تّکدی تّکدی
دھرت پُرانی هوای۔
کبراں بھےس پںچھیآں دے وِچ
تّکن لُک لُک لوای۔
کھُرے جھناں دے پّتن سایاَو
سّسی دے راه بھُّلے,
بَےٹھے کَون تارِآں ساهوےں
پَےڑ دے بھےد لکوای۔ (۶)
مَےں پردےسی وا پُرے دیاے
مَےنُوں واج نا ماریں۔
لهِر جھناں دے اُّتے مےرے
چُّپ وِچ رںگ اُتاریں۔
بھےد سمےں دے ساه مےرے وِچ
جد کد ٹُّٹن لّگن,
سابت چولا منسُوراں دا
جِںد مےری تے واریں۔ (۷)
اُڈدی کُوںجے نال مےرے نے
کاپھلِآں دیآں دھُوڑاں,
دُکھڑے تےرے بّچڑِآں دے
پِآ چھُپاواں جھُوراں۔
بےپرواه ارس دے پَےںڈے
کھںبھ تےرے جو هواے,
تِرکالاں دے جل وِچ تّکے
کںبدے کںبدے بُوراں۔ (۸)
مِرجے دے تیراں جِاُں جد وی
جوبن چھلِآ ڈھهِںدا,
چرکھ دے سینے 'تے آ کِدھروں
روه چھّلاں دا پَےںدا,
تُرن جدوں ےار نِرموهے
کر ِاکلاپا مَےنُوں,
واںگ پھکیر کبر دے ساهوےں
راه نواں کُای رهِںدا۔ (۹)
سُنی دھرتیاے رُّکھاں باجھوں
هّس مِلےںگی تَےنُوں ?
کوٹ هجاراں گوراں دے وِچ
گور ن مِلنی تَےنُوں۔
لا-مکاں وِچ ڈُّب جاوےںگی
هو پردےسن ِاک دِن,
کدے پھجر نُوں آن جگاسےں
چُوک چِڑی جِاُں مَےنُوں۔ (۱۰)
مِّٹھی سُهل پُورے دیاے وااے
هّتھ ن مَےنُوں لاویں۔
مَےں ن هان تےرے دی گّل وِچ
باهواں اجے ن پاویں۔
وّڈے تکڑے مُّک جانگے
ساه پردےسی مےرے,
وگ وگ پُورے دیاے تد وااے
بول سّجن دے لِآویں۔ (۱۱)
لا-مکاں نے ِاک دِن مَےنُوں
چُّپ 'چوں 'واج سی ماری۔
درماںدے هّتھاں نے سُّٹی
کںبدِآں جِمیں 'تے کھاری۔
"پیلھاں توڑ مَوج وِچ کُڑیاے
بھَےا وِچ کِاُں تُوں ڈولےں ?
تےریآں بےپرواهیآں کولوں
کھَےر مںگی مَےں, واری!" (۱۲)
بےمُهار اُڈ اُڈ کے اُمراں
پرواجاں اسمانی ۔
تھلاں 'چ کھںبھ وےکھ کے روایآں
جِوےں وِچھڑِآ جانی۔
مُڑ اُه چاپ سُنی ن سایاَو
ڈاچیآں پرت ن آایآں,
رهے اُڈیک تھلاں دے راهی
چھوڑ کِتے کروانی۔ (۱۳)
بےمُهار اںبر وِچ پھِردی
البےلی پردےسن۔
پُرے دیاے وااے ن تَےنُوں
نجراں کَول ِاه دےسن۔
اّتھرُو بال کے وےکھےںگی جد
تن دی رںگلی چولی,
وربھںڈاں دی راکھ 'چ رُّتاں
تَےںڈے درد وںڈےسن۔ (۱۴)
گلی گلی وِچ من مےرے دے
کھُردے جان ٹِکانے۔
وِچھڑی ڈاچی تھل مارُو گل
مِلسی کدوں ? ن جانے۔
بھُّلے کَول دیآں دو بُوںداں
ترِن دی جیبھ 'تے لگسن,
مَےں ِاه لهِر نُوں پھےر ن مِلساں
سهُ درِآ دے بھانے۔ (۱۵)
وربھںڈاں دی کبر 'چ سُّکے
کُوک کِها درِآواں :
“اجے وی کںٹھ اساڈے لّگن
بوهڑ گھنے دیآں چھاواں۔
تںگ گھسمَےلی نجر نے بھاوےں
ساڑ دِّتا هَے سانُوں,
تڑکے تڑکے بال سرھانے
بَےٹھ جگاون ماواں۔” (۱۶)
سںگھنے پِّپلاں دی چھاں وّلے
پَےڑ مُڑے کوای مےری۔
مںگُوآں نے پهِچان لای هَے
'واج پُرانی کِهڑی ?
واورولِآں دے وِچ جاںدے
اُٹھ اُٹھ کهِر دے پَےںڈے,
رِها سںبھال نهیں پر سںبھلی
رمج اُڈارُو جِهڑی ۔ (۱۷)
پِںڈ دے کھںڈراں اُّتے جھُلدے
پِّپلاں هرِآں-بھرِآں,
آهٹ ماسُوم سُنی جو گھےری
تھل تھل اُڈدے ورھِآں۔
اَوسے آهٹ 'چ دھرت نے اّپنے
بیج ساںبھ کے رّکھے,
بھےد پانیآں نُوں ِاه دّسے
کوٹ کاپھلے مرِآں۔ (۱۸)
چڑھ چڑھ چڑھی تھلاں وِچ نھےری
وےکھی ڈاچیآں جاںدی,
کبراں نُوں دھرواسے دِںدے
پیر پَےگںبر پاںدھی۔
تارے چڑھے تاں سّسی آای
تھل وِچ دیوا بالن,
ِاّکو اّتھرُو لںگھ ن هويا
مَوت پھِرے سرماںدی۔ (۱۹)
ِاک دِن ِاںنج اُدرےوےں هوسن
دےس جھناں نُوں مےرے۔
رو گوراں دی باںگ سُننگے
بھرے ترِںنجن وِهڑے۔
ڈھهِ ڈھےری گڑ کوٹ هواے نے
سّبھے ساںجھاں گایآں,
گاڑھیآں دھُوڑاں دے وِچ ڈُّبیآں
پااُن دُآواں پھےرے۔ (۲۰)
سِکھر دُپهِرے سرکڑِآں 'چوں
هَول سُناں مَےں ڈاڈھے۔
کھالی بّدلی وےکھ رهے نے
مُوںه اّڈ گھام دُراڈے۔
باراں بےلے هار چُکے نے
دِلاں دی باجی ےارو,
پاٹے بول مےرے رو سیون
ِاک دِن سُّکے جاڈے۔ (۲۱)
اُّچے بُرج لاهَور دے اُّتے
کھڑ تِرکالاں وےکھاں۔
کِسے پُرانے راه دے اُّتے
پای جگاواں رےکھاں۔
رںگ بدلدے کےساں ساهمے
وگدی راوی لںمی,
گھوڑ سوار سمےں دے موڑے
بھےد بھرے اج لےکھاں۔ (۲۲)
ٹھںڈھیآں راتاں دے وِچ بَےٹھی
اںبر هُن بُن وےکھاں,
ِاک پل ڈھول کهِر دا وّجے
ِاک پل مِّٹھیآں هےکاں۔
جھّکھڑ دِل دے موڑ ن سّکی
دِسے ن ڈھلدا جوبن,
دھیآں واںگ جگا کے بَےٹھی
مَےں دھرتی دیآں رےکھاں۔ (۲۳)
اُّچے بُرج لاهَور 'تے کھڑیاے
نال لسکراں رووےں۔
جِّتھے گای دھُوڑ تُوں اَوتھے
واںگ پھجر دے هووےں۔
بار دےس وِچ چھِپ گای سَےں تُوں,
مَےں مُڑ پھےر کی دےکھاں !
کِسے ولی دا چولا داگی
راوی دے وِچ دھووےں۔ (۲۴)
بُّت نُوں وےکھ وےکھ کے روون
پرچھاوےں وِچ جاناں۔
نُور دے هڑھاں نال کھےڈنَے
بِرها دے سُلتانا !
بِرها دے وی پھل-پھُّل سُّکے
کَول سّجن دے بھُّلے,
کھڑے پھکیر جان کِس پاسے
رےت تپی مُلتاناں ۔ (۲۵)
بِرها نُوں کںڈ دِّتی آکھِر
کُل ادلی اسماناں۔
جد درِآواں نُوں ن دِّتا
درداں دا نجرانا۔
سّچ دی پَےڑ وکھاون کھاتر
جّگ 'تے سُورج چڑھدے,
پںجا چمک رِها پربت 'تے
وےکھ رِها مردانا۔ (۲۶)
گھور پھرےب سمےں وِچ پلدے
لُوهیآں جڑھاں پرےتاں
واورولِآں دے وِچ وڑیآں
لهُو-لُهان هو رےتاں۔
پَےںڈے پاک بنااے سایاَو
چھُپی پھجر نے مُڑ کے,
چِڑی چُوکدی نُوں راه دّسے
بِرکھ دے ساںبھے بھےتاں۔ (۲۷)
دُور سمےں دے کھُوهاں دے وِچ
هُوںگر سُنی پھکیراں۔
جھِںم جھِںم تارِآں دے وِچ رُمکن
لُوهیآں راکھ سمیراں۔
کھواے اںگ جِمیں دے تڑپھے
جاگ پتالاں تیکن,
جا جوگی دی پِآس بُجھاای
چِراں توں سُّکِآں نیراں۔ (۲۸)
اّدھی راتیں روهیاےں کھےڈے
ترل ناگ هَےرانی۔
تںدُواے واںگ دھرت نُوں کھِّچے
کوای سّد هَےوانی۔
هَول پِآ, سیسے دے واںگُوں
جھِںم جھِںم گگن دی ٹُّٹی—
کھڑے سرھانے دےن دِلاسا
بول کِتوں بابانی۔ (۲۹)
هُسن دا کِهڑا بول پُگاواں
کِهڑی ندی 'تے روآں۔
دُور سمےں دے سِر دے دِّسن
سمسیراں دیآں لوآں۔
سںنج منھےر دے بھُّلے راه 'تے
مُڑ اُه نجر ن آای-
لںگھے جسن اُمر دے ےارا
بس رهیآں کنّسوآں۔ (۳۰)
دےکھ دِلا ! اّپنے هی پَےںڈے
کِس پاسے اُّٹھ چّلے۔
رُلدے کَول, اُڈیکاں موایآں,
گھاٹ نِمانے 'کّلے ۔
اّج اُهناں سیںهاں لای روںدی
کّل جِنھاں توں ڈردی,
سالا! سُںنجی واٹ کدے ن
پوے اساڈے پّلے۔ (۳۱)
سُورج چنّ تارِآں دے ون
دھُںدھلے بھےد اُلیکن۔
هرنی واںگ دھرت ِاه دےکھو
اںدھ کال-تھل تیکن۔
نَےناں دے وِچ هڑھ سمِآں دے
دِسهّدے کُّل ڈُّبے,
کد کُوںدے ِاکرار ماهی دا
بھَےا وِچ نَےن اُڈیکن۔ (۳۲)
راه پںجاب دے وےکھیں جا کے
سِکھر اُڈےںدیاے کُوںجے۔
هِجر ابول مِرا وِچ راتاں
جِهلم سِںدھ 'تے کُوںدے۔
کُڑی چِڑی کِسے توں پُّچھی
“کی ڈھوکاں وِچ هُن وی,
جکھم پُرانا تںد نویں تے
وِچ ترِںنجن اُوںگھے۔” (۳۳)
سُّکے برِچھ, وگن ن پانی,
پںکھی مِرگُ ن جیون۔
پر پرے مِّٹی دے اَوهلے
بُّت پُرانے تھیون۔
ادبھُت دھرت مِری دا ڈولا
ساهاں چُّکِآ هويا,
جھِلمِل جھِلمِل پانی ماواں
سگن مناںدیآں پیون۔ (۳۴)
