1.
کالی-بولی هنھےری واںگ
آ رِها سی نےڑے نےڑے
پںدراں-اگست
تے پتا نهیں سی
کِ کِهڑا چںد چڑھنا سی
اُس دِهاڑے ۔
سکُول بںد سن
تے اسیں وِهلے
ماسٹراں دی ڈںڈا-پرےڈ توں مُکت ۔
پتا اُدوں لّگا, جدوں پِںڈوں
ِاّک جنا گھوڑی بھجااُںدا
آيا تے آکھن لّگا,
''کھولھ ديو رّسے سںگل
سبھ ڈںگراں دے
تے بھّج آاَو پِںڈ نُوں
پِںڈ اُّٹھ چّلِآ جے!''
بںب واںگ پھٹی ِاه کھبر
ساڈے لای
سُن کے هَےران, پرےسان هواے
بَوادلے, هَواکدے, هپھدے
اسیں مر کے پِںڈ پهُںچے
ساه وِچ ساه نهیں سی
رلدا پِآ
ساڈا سبھناں دا ۔
2.
بُوهے اّگے گّڈا کھلوتا سی
تے لّدی جا رهے سن سارے
بنّھ بنّھ پںڈاں
چیجاں وستاں دیآں
هپھلے هواے نے ماں نُوں پُّچھِآ
''ماں, گّل کی هوای?''
آکھن لّگی,
''پُّتر, آه لیڑِآں دی پںڈ
سُّٹ کے آ, گّڈے تے پهِلاں
پھِر دّسدی هاں ساری گّل ۔''
پرسناں دا جھُرمٹ سی
تے اُّتر?
اُّتر کِسے کول وی نهیں سی
وِهڑا ِاںجھ سی
جِوےں هنھےری وگ کے هٹی هووے
هُنے هُنے ۔
ماں کاهلی کاهلی
کھُرپا ماردی پای سی, کڑاهی وِچ
''ِاه کی کردی پای اے اںما?
کهِن لّگی,
''راه وِچ کھاواںگے کی?
مَےں سوچِآ
سبھ کُجھ ِاتھے هی رهِ جانا هَے
کِاُں نا گھر دے گھِاُ دی
پںجیری هی بنا لواں ۔''
''ماں, پِںڈ تے سارا
نِکل تُرِآ هَے, گھراں وِچوں
تے تُوں پںجیری بنا رهی هَےں?''
آکھن لّگی,
پُّتر, کهو آپنے پِاُ نُوں
گّڈا تورے
پںجیری دی کوای دےری نهیں هَے ۔
3.
راه وِچ پهِلاں پِںڈ
آدِ-واسی جاںگلیآں دا سی
سِّدھے-سادے, نِرچھل لوک
وےکھ کے آکھن لّگے,
''هے, سردارو! کِدھے چّلے جے?''
جے کِتے لیگیآں دے بھڑکااے هُںدے
تاں بھاوےں سانُوں
اےتھے هی وّڈھ-ٹُّک سُّٹدے ۔
آکھن لّگے,
''ساڈے لاِاک کوای سےوا?''
سوچِآ
ِاه سےوا کوای چھوٹی نهیں سی
کِ اُهناں ساڈا راه نهیں
سی روکِآ ۔
4.
گّڈِآں دی ِاه لام-ڈوری
چار کوه اُّتے
سُبھچِںتکاں دے پِںڈ جا کے رُکی
گّڈے اٹکے, تے لوکاں
سُّکھ دا ساه لِآ ۔
پر نا هُن سِر تے چھّت سی آپنی
تے نا پَےراں هےٹھاں آپنی مِّٹی
سںدھِآ دا وےلا سی
رّب دا ناں لَےن دی گھڑی
پر سبھ نُوں کیرتن سوهلا
بھُّل-بھُلا گِآ سی اّج ۔
لّکھ سُکر کِ راه وِچ
کِسے بھڑکی بھیڑ نے
ساڈا کیرتن سوهلا نهیں سی
پڑھِآ ۔
چار-چُپھےرا وےکھ
لوکاں نے گلھیآں وِچ هی
چُّلھے پُّٹے, اّگ دھُکھاای
دالاں رِّجھن لّگیآں
مّٹھی مّٹھی اّگ اُّتے
تے آٹے دی سُگںدھ
گھُلن لّگی واتاورن وِچ
اّج ساڈے اُجاڑے دا پهِلا
دِن سی
درد-بھری لںمی کتھا دا
پهِلا پنّا ۔
5.
کای پِںڈاں دے اُجڑے لوک
ِاکّٹھے هُںدے گاے هَولی هَولی
سارا دِن
گّلاں کھهِبڑدیآں
آپو وِچ
پر کِسے تن-پّتن نا لّگدیآں ۔
هر کِسے دے پّلے
آپنا آپنا ترکس
آپنیآں آپنیآں اپھواهاں
تے کِآس-آراایآں ۔
کوای کهِںدا,
''هّلا هويا بھُلےر پِںڈ اُّتے
مسین-گنّاں نال
تے سبھ کُجھ کھتم
کوای رات-براتے
بھّج کے هی بچِآ هواُو ۔''
کوای هور چھُرلی چھّڈدا,
''مُڑ چّلاںگے گھراں نُوں
ٹھںڈ-ٹھںڈَورا هون اُّتے ۔''
اُسدے مُوںه وّل وےکھدے
''پِّچھے دی نهیں
اّگے دی سوچو هُن ۔''
کِسے دی ٹِّپنی هُںدی ۔
جِنّے مُوںه اَونیآں گّلاں سن
تے گّلاں روج بھِڑدیآں
ٹکرااُںدیآں سن
آپو وِچ
تے سِرا کوای نهیں سی لّبھدا ۔
6.
اّکھاں پّک گایآں سن
اُڈیک کردِآں
تے سِر تے سِآل کھلوتا سی
مُوںه اّڈی سرالے واںگ
کدوں لّگےگی گّل کِسے
تن-پّتن ۔
اّکِآ پِآ سی هر کوای
سوچدے, سوچدے
اُڈیکدے, اُڈیکدے ۔
اکھیر ِاّک دِن چُّپ ٹُّٹی
پھَوج دی آای ٹُکڑی نے آکھِآ
''کّلھ نُوں تُرےگا کاپھلا
دّس ديو سارِآں نُوں ۔''
کھبر ِاںجھ پھَےلی
جِوےں کماد دی لّگی اّگ
پھَےلدی هَے ۔
سبھ نے سُّکھ دا ساه لِآ
تے لّگی هون تُرن دی
تِآری ۔
دِن چڑھدے تُری
گّڈِآں دی لام ڈوری
تے نال نال
گںڈھڑیآں چُّکی
کُجھ پرچھاوےں, کُجھ پیڑاں
تے هِردِآں وِچ
گھراں توں اُّجڑ جان دا سلھ
کِهڑا وتن سی
تے کِس دی مِّٹی?
کِّتھے کُ سی ساڈی مںجِل
تے کِّتھے کُ سُپنِآں دی سیما?
7.
کدے اّگے هُںدیآں
پھَوجی جیپاں
تے کدے پِّچھے
کِسے دا گّڈا ٹُّٹدا
تے کِسے دا بَےل اڑ کھلوںدا
پر گّڈِآں دی
هَولی هَولی ریںگدی لںمی کتار
جُوں تورے تُردی
اّگے نُوں سرکدی جاںدی
هر کدم تے ِاںجھ پرتیت هُںدا
جِوےں آپنے هِّسے دی دھرتی ول
دا پھاسلا
پل پل گھّٹدا جا رِها هووے ۔
پِّچھل-جھاک گھّٹدی جاںدی
تے اّگے دے سںسے ودھدے جاںدے ۔
اکھیر ِاک دِن
راوی دے کِنارے
بّلو-کی-هَےّڈ اُّتے
رےڑکا پِآ
کاپھلا رُکِآ
سبھ نُوں چِںتا هوای
پُل دے پهِرےدار کهِن لّگے,
''تلاسی لَے کے لںگھن دےواںگے
اسیں پُل توں پار ۔
رّکھی جااَو اَےتھے
جو کُجھ هَے اںدر-باهر ۔''
کِس دا هُکم سی
تے کِسدی سرکار?
آر پار ۔
پر چھےتی هی پرت آای هوس
تے کھُّلھ گاے پُل دے دوار
بںد هو گای
نادر-ساه دی لُّٹ سرے-بجار
مُڑ توں سرکن لّگی
کھلوتی جِںدگی
راوی دے آر-پار
8.
کدے تُردے, کدے اٹکدے
رات-بھر لای سستااُںدے
تُری گای گّڈے تے منُّکھ
ڈھیچک ڈھیچک کردے
هپھتا-بھر ۔
سد سُکر
کوای هادسا نهیں هويا
راه وِچ, وّڈھن ٹُّکن والا
سّک نهیں
کِ مُّٹھ وِچ آای رهِںدی سی جان
تے ساه هر پل سُّکدے رهِںدے سی
گّڈِآں دے نال-نال
پرچھاوےں دے واںگ
تُردا جاںدا سی ِاک دھرواس
تے هر پل وّدھدی جاںدی
سی آس ۔
ِاںجھ لّگدا
هر چھِن, هر پل
سرهّد سرکدی آاُںدی سی
کول کول ۔
سِآنے هَواسلا دِںدے آکھدے
'بّس هُن, دِهاڑی ڈںگ دی گّل
هَے ساری ۔
ٹّپ جانی هَے آپاں
لال-لکیر تے لهُو دی ندی ۔
پتا نهیں
ِاه لال-لکیر
کِهڑی اَےورِسٹ
دی چوٹی سی
جِهڑی اساں ٹّپنی سی ۔
9.
تھّکِآں ٹُّٹِآں نُوں
بالاں واںگ ورچااُںدے
دانس-مںد آکھدے ۔
'گّل تاں هُن کںڈھے اُّتے
آای پای هَے ۔''
ساِاد ِاک آس اُّتے هی
تُری جا رهے سن
تھّکے ٹُّٹے, هارے هںبھے کدم ۔
'کدوں آاےگی لال لکیر?''
لوک پُّچھدے
''بّس هُن دُور نهیں هَے
سُدھرن والی هَے سبھ دی
تکدیر ۔''
10.
ِاّک دِن ِاّک کسبے
کول دی لںگھدِآں
ِاّک بجُرگ آکھن لّگا
'پتا جے ِاه کِس دا سهِر هَے?
ِاه بُّلھے-ساه دا وتن کسُور هَے
اَوه وےکھو, کھجُوراں دے اُّچے-اُّچے بِرکھ''
کاس! جے اّج بُّلھا جِاُوادا هُںدا
تاں اسیں وی اُسدی کھُوهی دا
ٹھںڈھا پانی پیںدے
تے کھجُوراں کھاںدے ۔
سهِروں باهر نِکلے
تاں اُهی سّجن آکھن لّگا
''بّس, اّج سام تیکر
آپاں کھےمکرن پهُںچ جانا
لال-لکیر توں پار ۔''
سُنکے چاا جِها چڑھ گِآ
تے اسیں بال
اّڈیآں چُّک چُّک
اُّچے بِرکھاں دیآں ٹیسیآں نُوں
وےکھن لّگے ۔
سرهّد دا ناں سُنکے
ِاّک جھرناهٹ جِهی اُّٹھدی سی
سارے جِسم وِچ
دُور دُمےلاں تیک
دھُّپ نال رںگیآں
بِرکھاں دیآں پرُوںبلاں دِسدیآں
اکھیر سںدھِآ اُتر
آای سی چارے پاسے
تے کِسے دی مِّٹھی
سُریلی آواج
هوا وِچ لرجی ۔
''آه هَے, اُه لال-لکیر
ساڈی ماڑی-چںگی تکدیر ۔''
جی کیتا, مِّٹی نُوں چُّک کے
مستک تے لاایاے ۔
پر اُّجڑے گھراں دی پیڑ نے
سانُوں ِاه کُجھ وی نا
کرن دِّتا ۔
پھِر وی سُکر کردے سی,
کِ گھّلُوگھارے وِچوں
سابت-سبُوتے نِکل
آاے سی بچا بچا کے ۔
11.
جیون دا ِاّک کاںڈ
کھتم هو گِآ سی
تے اّگے?
اّگے پتا نهیں سی
کِ کِنّے ٹواے تے کھّڈاں سن
وّڈھ کھانے هادسے
تے لهُو-چُوسنے ِامتِهان
پر کُجھ سُپنے وی سن
تے سّدھراں وی
پِتا جی نے ٹھںڈ-ٹھںڈھورا هُںدے هی
سانُوں سکُولے داکھل کروا دِّتا
اساں سوچِآ,
مساں مساں جان چھُّٹی سی
ِاهناں پوتھیآں توں
ماسٹراں دے ڈںڈِآں توں
تے رّت-پینے ِامتِهاناں توں
پر پِتا جی نے
پھِر اُهی گل پھاها پا دِّتا سی ۔
هر مهینے جدوں
پھیس والی دس تاریکھ آاُںدی
تاں پِتا جی آکھدے,
''بےٹا, دِهاڑی پهِلاں
دّسِآ کرو
کِتِاُں چار چھِّلڑ
هّتھ-هُدھار هی لِآاُنے هُںدے هن ۔
پھڑ-پھڑا کے
کِسے کولوں ۔
12.
کےها بِکھڑا سپھر سی ِاه
اّکھراں دی پچھان دا
ارتھاں دی تلاس دا
کِ جِس دا آکھری سِرا
نهیں سی لّبھدا کوای ۔
اّکھراں توں منو-بھاواں تیک دا پںدھ
ِاس توں وی اَوکھےرا سی ۔
ساِاد ِاس موڑ تے پهُںچ کے هی
سبداں دے ارتھ تے رںگ
سمجھ آاُن لّگدے نے ۔
کھبرے اےتھے اّپڑ کے هی
پتا لّگدا هَے
کِ جِںدگی کِس بھاا وِکدی هَے?
تے گھروں پُّٹے جان توں بااد
دُبارا پَےر کِوےں لااُنے هُںدے هن ۔
لال-لکیر دے آر-پار
کھلو کے هی پتا لّگدا هَے
کِ جںمن-بھوں توں وِچھُنّے جان دا
کی هُںدا هَے سںتاپ?
تے ساوےں کھلوتے
دھُآںکھے بھوِّکھ دا تَوکھلا کی هُںدا هَے ۔
ساِاد اےتھے پهُںچ کے هی
بںدے دا تیجا نےتر کھُّلھدا هَے ۔
