ਬੀਮਾਰੀ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਜਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਲਾਡਲੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸੱਤ ਬਿਗਾਨਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਲਹੂ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਰੁਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਸ਼ੰਕਰ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਆਂਦਰ ਨੂੰ ਸੀਨੇ ਤੋਂ ਤੋੜ ਕੇ ਸੁੱਟ ਆਇਆ ਸੀ । ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਲਈ ਇਹ ਸੱਟ ਸਾਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ।

ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਚਾਰੀ ਲਹੂ ਦੇ ਘੁੱਟ ਭਰ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ।

ਜਿਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਨਚੋੜ ਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ-ਜਿਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤੀਆਂ ਦੇ ਜਿਗਰ ਦੀਆਂ ਬੋਟੀਆਂ ਭੁੰਨ ਕੇ ਕੇਕ, ਪੇਸਟਰੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਖਾਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ--ਅਜੇਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਕੱਲ੍ਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਣੀਆਂ ਪੈਣੀਆਂ ਹਨ।

ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਪੁਲਸ ਨੇ ਜਾ ਫੜਿਆ, ਮੁੱਕਰਦਾ ਕਿਵੇਂ ?

ਜਦੋਂ ਸਮਾਜੀ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਅਨਪੜ੍ਹ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਇਕ ਗੱਭਰੂ ਨੇ ਵੱਟ ਕੇ ਚਪੇੜ ਉਹਦੇ ਬੁਥਾੜ ਤੇ ਮਾਰੀ, ਬਾਬੇ ਨੇ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਗੁਰਮੁਖ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵੇਖ ਸਿਖਾਵਣ ਆਏ ਵੀਰਾ ਤੇਰੀ ਬਿਰਤੀ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ? ਹੈ ਇਹ ਦੇਵ ਬਿਰਤੀ ? ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਹੂ ਨਹੀਂ ਧੋਪਦਾ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੈਰ ਜਿੱਤੀਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ ਸੀ ਤੂੰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸ, ਅਸੀਂ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਹਾਂ ਸੁਖੀ ਬੈਠੇ ਹਾਂ।

ਮਜ਼ਦੂਰ ਲਹੂ ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪੇਟ ਭਰਦੇ ਹਨ।

ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਵੇਂ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਲਹੂ ਪੰਘਰਨੋਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਲਈ ਸੀ।

ਮੈਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ । ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ ? ਕਿਸ ਨੂੰ ਵਾਜ ਮਾਰਾਂ ? ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁੱਝ ਰਿਹਾ। ਹਾਰ ਕੇ ਘੋੜਾ ਟਾਹਲੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਆਪ ਕੀ ਹੇਠਾਂ ਦਰੀ ਵਿਛਾ ਕੇ ਲੱਕ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੰਮਾ ਪੈ ਗਿਆ । ਦੁਪਹਿਰ ਢਾਲੇ ਪੈ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਟਾਹਲੀ ਦੀ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੁਮਕ ਰਹੀ ਹਵਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਲੱਗ ਗਈ।

ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਕਹੀ ਚਲਾਉਣ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਜ਼ਰਾ ਲੋਕ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੰਮਾ ਪੈ ਗਿਆ।

ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਚਾਰੇ ਕਮਰ ਦੀਨ ਦਾ ਤਾਂ ਮਾਨੋ ਲੋਕ ਹੀ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।